U gebruikt een verouderde browser. Wij raden u aan een upgrade van uw browser uit te voeren naar de meest recente versie.

 Toelichting bij het verhaal van onze kerststal

Bij het maken van de stal en figuren van de kerstgroep komen allerhande symbolen naar voren. Deels vanwege alle romantiek die er rond kerst wordt gevlochten, deels omdat er elementen zijn, die een andere oorsprong hebben dan de evangeliën. Je wilt het idee van de kerststal-traditie behouden, maar vooral trouw blijven aan het echte verhaal. Per scenes heb ik ter verduidelijking opmerkingen opgenomen. De dynamiek in de opstelling van de kerststal en een verhaal over het ontstaan van onze zelf gemaakte kerststal is te vinden onder Kerststal maken. De bron van de figuren is te vinden in de bronvermelding aan het einde van deze pagina.

Stal volgens Franciscus van AssisiStal volgens Franciscus van AssisiAls vorm van de stal heb ik, om de armoede te benadrukken, de grotachtige vorm aangehouden. In de evangeliën zijn de os en een ezel niet te vinden, maar komen voort uit Jesaja 1:3. Deze dieren worden gezien als symbool van de komst van Christus voor alle mensen en dus niet alleen voor het Jodendom. (Er zijn ook andere versies van de positie van de os en ezel in relatie tot het Jodendom en de heidenen. Daar staat de ezel juist voor het Jodendom en de os voor de heidenen. Dit is volgens mij een verdraaiing van het verhaal vanwege latere beelden bij de ‘domme’ ezel en de visie op de Joden.) 

Onderweg naar BethlehemOnderweg naar BethlehemDe reis naar Bethlehem wordt beschreven in Lucas en Mattheüs. Op veel afbeeldingen zien we een ezel. In geen van deze evangeliën wordt een ezel genoemd. De ezel was in die tijd wel als last- en rijdier gebruikelijk. Het is dus niet uitgesloten dat er een ezel bij deze reis van Jozef en Maria aanwezig was. De vraag is echter of Jozef en Maria zich wel een ezel konden veroorloven. Vanwege de verbinding van de ezel aan de kribbe (zie Jesaja 1:3) kies ik voor 'zonder ezel'. 

In de 'stal' aangekomen.In de 'stal' aangekomen.Het woord stal vind je niet in het oorspronkelijk kerstverhaal. In die tijd werden dieren in een deel van het huis gehouden, waar dan ook een voerbak stond. Die voerbak (kribbe) wordt wel in de Bijbel genoemd en daarom wordt steeds aan een stal gedacht. De dieren waren wellicht gewoon in het veld, waardoor er voor hen wél plek was in de plaats voor de dieren. We weten immers niet in welk jaargetijde Jezus geboren is? De kerk heeft voor het kerstfeest aangesloten op het feest van de onoverwonnen zon (toen de dagen weer merkbaar langer werden). En dus vieren we Kerst in de winter. Het blijft echter een armoedige toestand waar Jozef en Maria terecht kwamen.

De geboorte van JezusDe geboorte van JezusDe essentie van de geboorte is beschreven door Lucas met de woorden "En zij baarde haar eerstgeboren Zoon, en wond Hem in doeken, en legde Hem neder in de kribbe, omdat voor hen geen plaats was in de herberg." Deze tekst is dus ook gelijk de bron van de gedachte aan een stal (zie hiervoor). In de scene met de wijzen heb ik zeer bewust het kind in de armen van zijn moeder gelegd. Een moeder die neerziet op het kind en een vader die zorgzaam om zijn prille gezin staat. In de RK-traditie wordt het kind in de kribbe getoond, waarbij de plaats van de herders (aan de rechterzijde van het kind) en de plaats van de wijzen (aan de linkerzijde van het kind) specifieke betekenis heeft. Hiermee wordt (weer) het verschil tussen de Joden en de heidenen uitgebeeld.

De herders bij hun kuddeDe herders bij hun kuddeIn het kerstverhaal heb ik al de nadruk gelegd op het feit dat de herders ruwe kerels waren. Eén van de romantische invullingen van het kerstfeest is wel de tekst van "De herdertjes lagen bij nachte .." De komst van Jezus voor de verschoppelingen (denk ook aan de hoeren en tollenaars) is cruciaal in de evangeliën en de profetieën. Daarom hier geen zoetsappige jonge herdertjes. In deze scene slaan de herders met hun herdersstaf bij (een deel van) hun kudde. Zij hebben de ogen naar boven gericht om de boodschap van de geboorte van Christus te ontvangen.

Herders in de stal.Herders in de stal.Over deze scene staat in de Bijbel: "En zij kwamen met haast, en vonden Maria en Jozef, en het Kindeken liggende in de kribbe". Ik heb daarom - als klein detail - de punt van hun mantels laten ‘wapperen’ als teken van de haast waarmee zij de stal bezochten en vervolgens het grote nieuws aan andere mensen bekend maakten.

NB 1: In de foto van mijn eerste versie van het kerstverhaal ligt het kind - per abuis - in de armen van de moeder.

NB 2: Eerst had ik bedacht dat ik twee versies van de beeldjes van de herders zou maken vanwege de stand van hun hoofd. Ik heb daarvan afgezien, omdat er in de Lucas 2: 18-19 staat: "En allen, die het hoorden, verwonderden zich over hetgeen hun gezegd werd van de herders. Doch Maria bewaarde deze woorden alle te zamen, overleggende die in haar hart." Nu lijkt het, met de hoofden nog naar boven gericht, dat de herders in geuren en kleuren hun verhaal vertellen en daarbij non-verbaal uitbeelden wat hen gebeurd is tijdens de boodschap die zij ontvingen.

De 'wijzen' uit het Oosten.De 'wijzen' uit het Oosten.In het evangelie van Mattheüs staat dat er "enige wijzen van het Oosten" waren. Er staat dus niet dat er drie waren. Ook de vertaling 'wijzen' is wellicht misleidend. Het Griekse  ‘μαγοι’ (magoi) dat in de grondtekst staat is het best te vertalen als magiërs of astrologen. Deze term werd ook wel gebruikt voor Perzische priesters. Met name in de Rooms-katholieke kerk wordt gesproken over drie koningen en is er sprake van naamgeving, leeftijd en herkomst (Caspar, 20 jaar uit Azië, Melchior, 40 jaar uit Europa en Bathasar, 60 jaar uit Ethiopië) en diverse rijdieren (resp. kameel, paard en olifant). Ook in de Protestante kerk (Westerse traditie) wordt vanwege de drie genoemde geschenken in vertellingen veelal uitgegaan van drie wijzen. In de Oosterse traditie zijn het er trouwens 12. Ik heb me beperkt tot drie neutrale min of meer gelijke personen met drie verschillende kostbare geschenken. Goud (schatkistje), wierook (staande houder) en mirre (kruik).

Aanbieden geschenken door de wijzenAanbieden geschenken door de wijzenDe scene van het aanbieden van de geschenken heb ik - vanwege de traditie van de kerststal - nog wel met de stal in de achtergrond gehouden. We moeten echter betwijfelen of de wijzen wel 'in de stal' kwamen. Jezus was al besneden in de tempel, waar Simeon en Anna het kind als de Zoon van God hebben herkend en erkend. Herodes had de wijzen gevraagd wanneer zij de ster voor het eerst gezien hadden. Omdat hij aansluitend de kinderen tot 2 jaar heeft uitgemoord, is het aannemelijk dat Jozef zich met zijn gezin in Bethlehem gevestigd had. (Dit baseer ik mede op het gegeven dat Jozef na de vlucht naar Egypte eerst het plan  had naar Bethlehem terug te keren en daarna naar Nazareth gestuurd werd.)   

Vlucht naar EgypteVlucht naar EgypteVóór 1525 is de vlucht naar Egypte steeds onderdeel geweest van het totale kerstverhaal. Daarna heeft dit deel uit Mattheüs in veel gevallen een aparte positie gekregen. Ik houd het voor een logisch gevolg van het handelen van Herodes en dus in de sfeer van de kerst(stal). In het evangelie van Mattheüs staat niets over de aanwezigheid van een ezel bij deze gebeurtenis. Van deze tocht worden de meeste afbeeldingen mét een ezel gevonden (o.a. de Meester van Bedford 1423 en Rembrandt 1627). De schatten die door de wijzen uit het Oosten geschonken zijn, moeten Jozef in staat gesteld hebben zich een ezel te kunnen veroorloven. De wijd openstaande mantel van Jozef heeft hier trouwens ook de symboliek van een haastige vlucht.

  

Bronnen

 Teksten uit de Bijbel

•             Profetie van Jesaja (hoofdstuk 1)

•             Evangelie van Lucas (hoofdstukken 1 en 2)

•             Evangelie van Mattheüs (hoofdstukken 1 en 2)

 Internetsites voor achtergronden kerststal:

(De in de tekst opgenomen links zijn gecontroleerd op 24 oktober 2017.) 

 

Cookie-beleid

Deze site maakt gebruik van cookies om informatie op uw computer op te slaan.

Gaat u akkoord?